Tükenmişlik Sendromu (Burnout Sydnrome) Nedir ?

Tükenmişlik sendromu ilk olarak Herbert J. Freudenberger tarafından “...başarısızlık, yıpranma, enerji ve güç kaybı veya insanın iç kaynakları üzerinde, karşılanamayan istekler sonucunda ortaya çıkan bir tükenme durumu” şeklinde tanımlanmıştır. Tükenmişlik sendromu günümüzde görülme sıklığının artmasıyla adını çokça duymaya başladığımız bir psikolojik sorun olarak gündemimize yerleşti. Günümüzde bu sendromu yaşayan bireylerin artmasının sebebi olarak; günlük yaşam ve çalışma hayatında gerçekleşen teknolojik gelişmeler, küreselleşme ve hız odaklı bir toplumsal yapılanmanın ortaya çıkması gösterilebilir. Bu durum bireylerin üzerinde her geçen gün artan bir sorumluluk duygusu, stres ve baskıyı ortaya çıkarmıştır. Bunun sonucunda da bireylerde yapmakla yükümlü olunan işlere karşı isteksizlik, çalışma hayatından kopma ve çöküş hali ortaya çıkar. Tükenmişlik sendromuyla özellikle sağlık/ eğitim /güvenlik gibi meslek grupları ile yüz yüze iletişim gerektiren hizmet sektörü çalışanlarında sıklıkla ve yoğun bir biçimde karşılaşılır. Buna ek olarak her eğitim düzeyinde öğrencilerde; özellikle sınava hazırlanan, proje yönetimi içerisinde olan, tez ya da bitirme projesi hazırlayan öğrencilerde bu durumla karşılaşabilir. Bireyler tükenmeyi hem fizyolojik hem de psikolojik olarak deneyimler.

Tükenmişlik sendromunu aşamalı olarak 3 boyutta ele almak gerekir.

1) Duygusal Tükenme

Çalışma yaşamında yoğun olarak duygusal ve psikolojik yıpranma yaşayan bireylerde enerjinin tükenmesi anlamına gelen bu ilk boyut, en sık karşılaşılan boyuttur. Bireylerde isteksizlik, aşırı yorgunluk ve bitkinlik görülür. Çevrelerine faydalı olmadıkları ve hiçbir işe yaramadıklarını düşünmeye eğilimlidirler. Bireylerin iş performansında, işe aidiyetinde ve iş arkadaşlarıyla ilişkilerinde ciddi sorunlar görülür.

2) Duyarsızlaşma

Çalışma hayatının psikolojik ve fizyolojik baskılarının sonucunda bireylerde, duygusal tükenmişlik hislerinin artmasıyla birlikte, özgüvende görülen düşüş sonucunda iş arkadaşlarına ve müşterilere karşı agresif tutumlar ortaya çıkabilmektedir. Bu ikinci boyutta bireyler; işlerine, hizmet verdikleri kişilere ve iş arkadaşlarına karşı soğuk, ilgisiz ve katıdırlar. Çoğu zaman işin talepleri yerine getirilmez. Çevreye karşı kaba ve saldırgan tutumlar sergilenir.

3)Düşük Kişisel Başarı

Bireylerin çevresine yönelen saldırgan ve ilgisiz tutumları bu son boyutla birlikte kendilerine yönelmeye başlar. Suçluluk hisleri ve düşünceleri giderek baskın bir hal alır. Yaşanan ilişkisel çatışmalar sonucunda bireyler kimse tarafından sevilmediklerine inanmaya başlar. İş yaşamları için harcadıkları çabaların hiçbir işe yaramadığını ve bundan sonra da yaramayacağına dair geleceğe karşı umutsuz ve karamsar düşüncelere kapılırlar. Bunun sonucunda yetersizlik hissleri ve aşağılık kompleksi ortaya çıkar. Bu noktadan sonra artık sorunlarla baş etmenin mümkün olmadığı, gelecekte her zaman olumlu bir durumun arkasından olumsuz durumların geleceği ve hiçbir şeyin düzelmeyeceği, yaşamlarının başarısızlık ve yenilgiyle dolu olacağına dair inançlar artarak bireyi eylemsiz hale getirmeye başlar. Bu son boyuta ulaşmış bireylerin profesyonel yardım almaları önemlidir.

Tükenmişlik Sendromunun Belirtileri

Fiziksel Belirtiler

-Bağışıklık sisteminde çökme, sindirim sisteminde bozulma ya da gribal enfeksiyonlarda artma

-Kronik yorgunluk

-Uyku bozuklukları

-Kilo kaybı ya da kilo alma

-Baş ağrıları

-Alerjiler

-Kalp rahatsızlıkları

-Cinsel işlevsizlik

-Yüksek tansiyon ve yüksek kolestrol

Psikolojik Belirtiler

-Depresif duygu durum ya da eşlik eden depresyon

-Sürekli ya da ani sinirlilik

-Sürekli ve yersiz endişe hali

-Saplantılı korku ve kaygı hisleri, panik ataklar

-Paranoya halini alan engellenmişlik ve şüpheci yaklaşımlar

-Başarısızlık duygusu

-Suçluluk duygusu

-Özgüven eksikliği

Davranışsal Belirtiler

-Ani öfkelenme atakları

-Ağlama krizleri

-Aşırı duygusal ve kırılgan bir yapı

-Kendine ve çevreye karşı alaycı olma

-Unutkanlık ve öğrenme güçlüğü

-Bağımlılıklarda artış

-Aksiyon almaya karşı isteksizlik

-Aile çatışmaları ve şiddet

Örgütsel Belirtiler

-İşe geç gitme ya da hiç gitmeme

-İş yeri kurallarına uymama

-İş arkadaşları ile çatışma

-Performansta düşüş

-Sorumluluktan kaçma

-Yapılacak işleri sürekli olarak erteleme

-Örgütsel bağlılık ve iş tatminin azalması

Anlaşıldığı üzere tükenmişlik bireyden topluma doğru olumsuz sonuçlarının yayıldığı bir geniş kapsamlı bir sorundur. Bu sebeple bireyler bu gibi bir durumun içinde bulunduklarını öncelikle fark etmelidirler. Psikolojik yardım ihtiyacı duyduklarına karar vermeden önce kendi kendilerini düzenleme ihtiyacını gidermek amacıyla nefes egzersizleri, fiziksel egzersizler, gevşeme egzersizleri, hobi edinimi, tatile çıkmak, ara vermek, iş-sektör değişimi, dinlenmek, kendine ayrılan zamanı arttırmak gibi yöntemleri deneyebilirler. Bu yöntemler sendrom başlangıcında işe yarar ve önleyici sonuçlar sunabilir. Bu yöntemlerin uygulanmasında sorun yaşanıyor ya da uygulanmasına karşın sonuç alınamıyorsa vakit kaybetmeden bir profesyonelle görüşülmesi iyileşmenin sağlanması için gerekli ve önemli bir adımdır. Uygun bir tedavi planıyla yapılan erken müdahaleler bireysel ve çevresel düzeyde oluşabilecek olumsuz sonuçların önlenmesine yardımcı olur.

Eğer siz de tükenmişlik sorunları yaşadığınızı düşünüyor ve profesyonel bir desteğe ihtiyaç duyuyorsanız; değişime hazır olduğunuzu hissettiğinizde benimle iletişime geçebilirsiniz.

Randevu Talep Edin

---

Kaynakça

Dolgun, U. (2015). Tükenmişlik sendromu. D. Ergun Özler. (Ed.), Örgütsel davranışta güncel konular (s.287-308) içinde. Ekin Yayınevi.